Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.

Ҳанафий мазҳабининг фиқҳий қарашлари акс эттирилган ривоятлар ва масалаларнинг баъзисига фатво аломатлари кўрсатилган бўлади. Уларни умумий тарзда  “маълама” ёки "мўълама" деб номланган. Тадқиқотчилар уларни аниқлаб, йигирма бештача шундай истилоҳларни топганлар. Улар қуйидагилар:

Ушбу фатво аломатлари орасида зикр этилган “ашбаҳ” (ўхшашроқ) атамаси “ушбу ривоят далилга энг ўхшаши, ақлга энг муносиби”, “авжаҳ” (йўналганроқ) атамаси эса “далилнинг далолати ушбу ривоятга бошқаларидан кўра энг кўп йўналган” деган маъноларда қўлланилади. “Алайҳи амалу-л-йавм” атамасидаги “бугуннинг амали”дан мурод мутлақ замон бўлиб, қайси даврда айтилишидан қатъи назар уни муфтий қабул қилиши керак бўлади. “Эҳтиёт”дан мақсад эса икки далилнинг кучлисига амал қилиш демакдир.

Хайриддин ар-Рамлий (р.ҳ.) ўз фатво китобида маъламалардаги баъзи лафзлар баъзисидан таъкидлироқ, бошқасидан кучлироқ эканини баён қилган. “Фатво” лафзи ҳар қандай сийғада келса ҳам “саҳиҳ” ва “асаҳҳ” ёки “ашбаҳ”, “аҳват”, “азҳар” лафзларидан, “ва биҳи йуфто!” атамаси “ал-Фатво алайҳи!”дан, “асаҳҳ” эса “саҳиҳ”дан, “аҳват” эса “эҳтиёт”дан таъкидлироқ ҳисобланади.

Сўфи Аллоҳёр (р.ҳ.) айтишича, “ал-Азҳар” билан “ал-Асаҳҳ”нинг орасидаги фарқ шуки, “ал-Азҳар” маъламаси қўйилган ривоят машҳур бўлади, “ал-Асаҳҳ”даги ривоятнинг далили эса кучли ҳисобланади. “ас-Саҳиҳ” маъламаси қўйилса, демак, ундан бошқа ривоятлар тўғри эмаслигини билдиради.

“Ала” олд қўшимчаси (предлог) билан келган маълама “бо” олд қўшимчасидан муқаддам қилинади. Шунга кўра “алайҳи-л-фатво!” маъламаси “биҳи йўфто!”дан кучли деб топилади. Мутлақ келтирилган маълама “фалончиники” каби қайд қилинган (муқаййадлиси)дан муқаддам туради. Демак, “алайҳи-л-амал!” маъламаси “фалончининг амали шунгадир!” сифатли масаладан олдинга қўйилади.

Яна шуни таъкидлаш жоизки, “би-л-ижмоъ”, “би-л-иттифоқ”, “ҳува-л-қиёс” каби сифатлар гарчи фатво маъламаси бўлмаса-да, лекин, икки масаланинг бировига таржиҳ қилишда аҳамиятли ҳисобланади. 

Бу Ҳамидуллоҳ Беруний (Аминов Хамидулла) таълиф қилган "Ҳанафийлик фиқҳининг асосий тамойил ва тушунчалари" номли асаридан олинган парча.