Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.

سُنَّ لِلْمُحْتَضَرِ أَنْ يُوَجَّهَ إِلَى الْقِبْلَةِ عَلَى يَمِينِهِ، وَاخْتِيرَ الْاِسْتِلْقَاءُ. وَيُلَقَّنُ الشَّهَادَةَ، فَإِذَا مَاتَ تُشَدُّ لَحْيَاهُ، وَتُغْمَضُ عَيْنَاهُ، وَيُجَمَّرُ تَخْتُهُ وَكَفَنُهُ وِتْرًا. وَيُغَسَّلُ وَيُجَرَّدُ بِلَا مَضْمَضَةٍ وَاسْتِنْشَاقٍ، وَلَا قَلْمِ ظُفْرٍ، وَلَا تَسْرِيحِ شَعْرٍ، وَيُجْعَلُ الْحَنُوطُ عَلَى رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ، وَالْكَافُورُ عَلَى مَسَاجِدِهِ.

وَسُنَّةُ الْكَفَنِ لَهُ: إِزَارٌ وَقَمِيصٌ وَلِفَافَةٌ، وَاسْتُحْسِنَ العِمَامَةُ. وَيُزْدَادُ لَهَا خِمَارٌ وَخِرْقَةٌ، تُرْبَطُ بِهَا فَوْقَ ثَدْيَيْهَا. وَكِفَايَتُهُ لَهُ إِزَارٌ وَلِفَافَةٌ، وَيُزَادُ لَهَا الْخِمَارُ. وَيُعْقَدُ إِنْ خِيفَ انْتِشَارُهُ.

وَصَلَاتُهُ فَرْضُ كِفَايَةٍ، وَهِيَ أَنْ يُكَبِّرَ اللهُ وَيُثْنِيَ، ثُمَّ يُكَبِّرَ وَيُصَلِّي عَلَى النَّبِيِّ r، ثُمَّ يُكَبِّرَ وَيَدْعُوَ، ثُمَّ يُكَبِّرَ وَيُسَلِّمَ وَلَا يَرْفَعُ الْيَدَ إِلَّا فِي التَّكْبِيرِ الْأَوَّلِ. وَيَقُومُ الْإِمَامُ بِحِذَاءِ الصَّدْرِ.

وَالْأَحَقُّ بِالْإِمَامَةِ السُّلْطَانُ، ثُمَّ الْقَاضِي، ثُمَّ إِمَامُ الْحَيِّ، ثُمَّ الْوَلِيُّ، كَمَا فِي الْعَصَبَاتِ وَيَصِحُّ الْإِذْنُ بِهَا، فَإِنْ صَلَّى غَيْرُهُمْ يُعِيدُ الْوَلِيُّ إِنْ شَاءَ، وَلَا يُصَلِّي غَيْرُهُ بَعْدَهُ.

وَمَنْ لَمْ يُصَلَّ عَلَيْهِ فَدُفِنَ، صُلِّيَ مَا لَمْ يُظَنَّ تَفَسُّخُهُ. وَلَمْ تَجُزْ رَاكِبًا. وَكُرِهَتْ فِي مَسْجِدٍ، وَلَوْ وُضِعَ الْمَيِّتُ خَارِجَهُ اخْتَلَفَ الْمَشَايِخُ.

وَسُنَّ فِي حَمْلِ الْجِنَازَةِ أَرْبَعَةٌ، وَأَنْ تَضَعَ مُقَدَّمَهَا الْأَيْمَنَ، ثُمَّ مُؤَخَّرَهَا عَلَى يَمِينِكَ، ثُمَّ كَذَا عَلَى يَسَارِكَ. وَيُسْرِعُونَ بِهَا بِلَا خَبَبٍ وَالْمَشْيُ خَلْفَهَا أَحَبُّ. وَكُرِهَ الْجُلُوسُ قَبْلَ وَضْعِهَا.

وَيُلْحَدُ الْقَبْرُ وَيُدْخَلُ فِيهِ مِمَّا يَلِي الْقِبْلَةَ، وَيَقُولُ وَاضِعُهُ: بِاسْمِ اللهِ وَعَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اللهِ، وَيُوَجَّهُ إِلَى الْقِبْلَةِ. وَتُحَلُّ الْعُقْدَةُ وَيُسَوَّى اللَّبِنُ وَالْقَصَبُ وَيُسَجَّى قَبْرُهَا لَا قَبْرُهُ، وَكُرِهَ الْآجُرُّ وَالْخَشَبُ، وَيُهَالُ التُّرَابُ وَيُسَنَّمُ الْقَبْرُ.

Муҳтазарни ўнг ёнбоши ила қиблага юзлантириш суннатдир. Чалқанча ётқизиш ихтиёр қилинган. Шаҳодат талқин қилинади. Ўлганда жағи танғиб боғланади ва кўзлари юмдирилади. Унинг тахтаси ва кафанига тоқ саноқда хушбўй нарса тутатилади.

Кейин унинг кийимини ечиб, оғзини чайилмай, бурнига сув олинмай, тирноғи олинмай ва соч-соқоли таралмай, (танаси) ювилади. Бошига ва соқолига ҳанут ва сажда қиладиган жойларига кафур суртилади.

Эркак учун кафаннинг суннати изор, кўйлак ва лифофадир. Салла ҳам бўлса, яхши. Унинг кифоя кафани изор ва лифофадир.

Аёлга химор – рўмол ва икки кўкраги устидан боғланадиган латта зиёда қилинади. Кафаннинг ёйилиб кетиши хавфи бўлса, уни боғланади.

Ўликка жаноза намози ўқиш фарзи кифоядир. Жаноза намози такбир айтиб, сано ўқиш, яна такбир айтиб, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга салавот айтиш, яна такбир айтиб, дуо ўқиш, сўнгра такбир айтиб, салом беришдан иборатдир.

Биринчи такбирдан бошқада қўлни кўтармайди. Имом маййитнинг кўкрак баробарида туради.

Имомликка энг ҳақли киши султондир. Сўнгра қози, кейин маҳалланинг имоми, сўнгра асабалардаги каби, валий. Изн бериш дурустдир. Агар жанозани улардан бошқа ўқиган бўлса, хоҳласа, валий намозни қайтаради. Ундан бошқалар ундан кейин жаноза намозини ўқимайди.

Намоз ўқилмай дафн қилинган кимсага титилгани гумон қилинмаса, намоз ўқилади. Уловга минган ҳолда жаноза намози ўқиш жоиз эмас. Масжид ичида (уни ўқиш) макруҳдир. Маййит масжид ташқарисига қўйилса, бу ҳақда машойихлар ихтилоф қилганлар.

Жанозани тўрт киши кўтариши суннатдир. Аввал тобутнинг ўнг тарафининг олдидан, кейин ортидан ўнг елканг ила кўтаришинг, сўнгра худди шундай қилиб чап тарафинг ила кўтаришинг керак.

Жанозани кўтарганда лўкиллатмасдан, тез юрадилар. Унинг ортидан юриш маҳбубдир. Тобутни ерга қўймасдан олдин ўтириш макруҳдир.

Қабрни лаҳад қилиб қазилади. Унинг ичига маййитни қибла томонидан киритилади. Уни қўювчи «Бисмиллаҳи ва алаа миллати Расулиллаҳи», дейди. Уни қиблага юзлантирилади.

Тугуни ечилади. Ғишт ва чўплар терилади. Аёлнинг қабри тўсиб турилади, эркакники эмас. Пишган ғишт ва қуруқ ёғоч (қўйиш) макруҳдир. Тупроқ суриб туширилади. Қабр ўркачга ўхшатилади.

«Жаноза»нинг луғатдаги маъноси сатр – тўсишдир. Тобутга солинган ўлик «жаноза» дейилади.

Бир мусулмон шахс вафот этса, қолган мусулмонлардан унинг вафотини билганларга тўрт нарса кифоя тарзида фарз бўлади. Яъни, ўша нарсаларни улардан баъзилари адо қилса, кифоя қилади.

Агар бир кишигина билса, ўша бир кишининг ўзига фарз бўлади.

«Кифоя» китобининг биринчи жузи асосида тайёрланди

Ушбу китоб Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2022 йил 5 октябрдаги 03-07/7013-рақамли хулосаси асосида чоп этилган.