Мерос
«Катта динория» масаласи
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
Бу масаладаги меросхўрларнинг баъзиси фарз эгалари, баъзиси эса асабалардир. Бу меросхўрларнинг баъзисига 1 динордан, баъзисига 2 динордан ва баъзисига ундан кўпроқ тегади ва ушбу масала «Катта динория» дейилади.
Масаланинг кўриниши. Бир киши вафот этиб, ортидан хотини, онаси, иккита қизи, ўн иккита туғишган ака-укаси ва битта туғишган синглиси қолди. 600 динор мерос қолган. Хотинга ⅛, онага 1/6, қизларга ⅔ тегади. Қолган мол асабаларга, яъни ака-укалар ва сингилга тегади. Масаланинг асли 24 дан бўлиб, уни тасҳиҳ қилганимизда 600 дан бўлади. Шунда хотинга 75, онага 100, қизларга 400, ака-укалар ва сингилга 25, яъни ҳар бир ака-укага 2 улуш ва сингилга бир улуш тегади. Мерос 600 динор бўлгач, бир улуш фақат 1 динор бўлади. Ҳар бир меросхўрнинг улуши сонига қуйидаги шаклга кўра кўпайтирилади.
| 25 | ||||
|---|---|---|---|---|
| 24 | 600 | Тасҳиҳ | ||
| Хотин ⅛ | 3 | 75 | Хотинга 75 динор | |
| Она 1/6 | 4 | 100 | Онага 100 динор | |
| Иккита қиз ⅔ | 16 | 400 | Иккита қизга (200 дан) 400 динор | |
| Асаба | 12 туғишган ака-ука | 1 | 24 | Икки акага 2 динордан |
| 1 | Туғишган сингилга 1 динордан | |||
| Туғишган сингил | ||||
Ушбу масала («катта динория» масаласи) қози Шурайҳ замонида содир бўлиб, у киши туғишган сингилга тарикадан 1 динор беришни ҳукм қилган. Шунда ўша туғишган сингил Алий ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳунинг олдига бориб, ўзи тўғрисида чиқарилган ҳукмдан шикоят қилган, «Шурайҳ менинг ҳаққимни тўлиқ бермади, 600 динор тарикадан менга атиги 1 динор тегди, ваҳоланки мен бундан кўпроқ меросга ҳақлиман», деб даъво қилган. Бу аёл ҳазрати Алий розияллоҳу анҳуга шикоятни тўғридан-тўғри шу шаклда айтган, масаланинг суратини айтмаган эди. Лекин Алий розияллоҳу анҳу ўзининг ўткир ақли, зийраклиги билан меросхўрларнинг сонини, масаланинг суратини ҳисоблаб чиқиб, «Балки сенинг аканг ўлиб, хотини, онаси, иккита қизи, ўн иккита туғишган акаси ва сен қолгандирсан?» деди. Аёл ҳайрон бўлиб, «Ҳа, худди шундай бўлди», деди. Шунда Алий розияллоҳу анҳу: «Унда сенинг ҳаққинг шу экан. Бундан кўп ҳам эмас, кам ҳам эмас», деди. Шурайҳ бу аёлга нисбатан тўғри тақсим қилганини, аёлнинг бундан ортиқ мерос олишга ҳаққи йўқлигини тушунтирди. Бу ҳодисани фароиз илмига оид минг байтлик назм қилган мусанниф «Ал-ъазбул фоиз фии алфиятил-фароиз» китобида шундай деган:
Шу сабаб «шикоятчи» дея номланди,
Чунки у Алийга йиғлаб юзланди.
Унга деди: «Шурайҳ зулм қилди,
Тақсим ҳукмида адолат қилмади.
Акамдан олти юз динор тилла қолди,
Шурайҳ эса менга биргина динор берди».
Алий деди: «Балки сенинг аканг ўлиб,
Битта хотин ва онаси қолгандир-да,
Яна иккита қизу, акалардан ўн иккита,
Сингиллардан фақат сен қолгандирсан?».
Хотин деди: «Ҳа». Алий деди: «Ҳаққинг шу,
Бизга ноҳақ шикоят билан келибсан.
Шурайҳдан шикоятни ошкор қилдинг-у,
Аммо фатвосини биздан беркитдинг».
«Ислом шариатида мерос илми» китобидан
Ушбу китоб Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2021 йил 24 августдаги 03-07/5163-рақамли ҳамда 2022 йил 27 сентябрдаги 03-07/7348-рақамли хулосалари асосида чоп қилинган.
Муаллиф
Шайх Муҳаммад Али Собуний
Таржимон
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф
Манба
islom.uz
Мавзуга оид мақолалар
1. Она бир акаукалар икки ёки ундан кўп бўлишлари шарт ўғил ёки қиз бўлишининг фарқи йўқ.
2. Ака туғишган ака бўлиши ҳам шарт. Агар ота бир ака бўлса, бир ёки ундан кўп давоми...
1277 16:14 / 06.02.2025
Авлнинг таърифи
Авл қачон воқе бўлган Илк авл ҳодисаси
Авл бўладиган ва бўлмайдиган асллар.
Олти нечага авл бўлади
Ўн икки нечага авл бўлади
Йигирма тўрт нечага давоми...
1216 12:01 / 07.05.2025
Олам узра Ислом қуёши порлашидан олдин аёл киши жанг қила олмайди, оила шаънини ҳимоя қила олмайди, деган баҳоналар билан унга меросдан ҳеч нарса берилмас эди. давоми...
1215 14:42 / 07.02.2024
Далилларни солиштириб кўрганимизда ҳанафий ва ҳанбалий уламолар раъйининг далили кучли, ҳужжати зоҳир ва баёни ёрқин эканлигини топамиз. Хусусан, шу раъй саҳоба давоми...
791 10:39 / 11.11.2025
Видеолар
1793 16:52 / 26.12.2025
1872 16:41 / 19.12.2025
Аудиолар
219526 11:58 / 10.10.2018
239598 11:56 / 10.10.2018
ПОРТАЛ САЙТЛАРИ
© Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф
© islom.uz 2003-2026.
Барча ҳуқуқлар ҳимояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
© islom.uz 2003-2026.
Барча ҳуқуқлар ҳимояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
БИЗ БИЛАН БОҒЛАНИШ:
Email: admin@islom.uz
Telegram: @portalislomuzadmin_bot
Email: admin@islom.uz
Telegram: @portalislomuzadmin_bot
МАНЗИЛИМИЗ:
Ўзбекистон, Тошкент, 100185
Сўгалли ота кўчаси, 5-уй
Ўзбекистон, Тошкент, 100185
Сўгалли ота кўчаси, 5-уй
